1/13 | Prawno, 01-08-2009. Fragment grobowca przy wejściu do kościoła odkrytego podczas prac ziemnych przy układaniu chodnika.
2/13 | Prawno, 01-08-2009. Grobowiec murowany pochodzi prawdopodobnie z początku XIX w. Został ponownie zasypany.
3/13 | Prawno, 30-04-2008. Na tym lekkim wzniesieniu, wokół kościoła, przez ponad 200 lat byli chowani nasi parafianie.
4/13 | Prawno, 30-04-2008. Stary cmentarz, już bez krzyży i nagrobków, od strony rzeki Wyżnica. Służył parafii do połowy XIX w.
5/13 | Prawno, 05-11-2008. W tym miejscu znajduje się cmentarz. Podczas prac ziemnych znajdowaliśmy tu ludzkie kości.
6/13 | Prawno, 11-05-2008. Kościół z dawnym cmentarzem, dzwonnica i kapliczka św. Jana Nepomucena. Widok od strony drogi.
7/13 | Prawno, 05-06-1973. Pogrzeb. Tak wyglądał nasz kościół i parkan z kamieni, który otaczał cmentarz przykościelny.
8/13 | Prawno, 28-07-2009. Tak wygląda to samo miejsce 36 lat później.
9/13 | Prawno, 05-06-1973. Pogrzeb Eugeniusza Gurdziela. Główne wejście na stary cmentarz i do kościoła.
10/13 | Prawno. Lipiec 1962. Cmentarna ziemia po spalonym kościele (17-06-1962). W środku główna brama, parkan i krzyże misyjne.
11/13 | Prawno. 19-10-1961. Pogrzeb Józefa Spyry. Wyjście z przedsionka starego kościoła.
12/13 | Prawno, 1890 r. Kościół z cmentarzem, dzwonnica i kapliczka św. Jana Nepomucena. Widok od strony rzeki.
13/13 | Prawno, 30-04-2012. Ten sam widok, co na poprzednim zdjęciu, ale 122 lata później.

 

Cmentarz przy kościele

 

Wszystko się zmienia. Czas nieubłaganie płynie do przodu i powoli zaciera wszystko co już było. Niejednokrotnie tylko wspomnienie, fotografia, obraz, zapisany tekst lub jakaś pamiątka przypomina nam o minionych wydarzeniach, osobach czy miejscach. Tak stało się z naszym cmentarzem przy kościele. Pamięć o jego istnieniu i tam pochowanych naszych przodkach prawie zatarła się w naszej pamięci. Praktycznie po byłym cmentarzu nie mamy żadnych pamiątek. W archiwum zostały tylko akty zgonów, a wokół kościoła w poświęconej ziemi resztki murowanego grobowca i ludzkich kości, na które natrafiliśmy podczas prac ziemnych przy kościele. Nie wolno nam jednak zapomnieć o tym miejscu i o naszych przodkach, których ta ziemia przyjęła na zawsze.

 

 

Najbliżej kościoła

 

Zgodnie ze starą praktyką chrześcijan miejscem pochówku i wiecznego spoczynku były przykościelne place, tworzące wraz z kościołem integralną przestrzeń, tzw. campo santo. W 1059 roku Sobór Rzymski zalecił pozostawienie wokół świątyń pasa grzebalnego o szerokości 60 kroków, a wokół kaplic kroków 30. Tak więc zmarli spoczywali w bezpośrednim sąsiedztwie kościoła. Pochowanie w pobliżu miejsca sprawowania Najświętszej Ofiary i przechowywania relikwii było pomocą dla zmarłych cierpiących w czyśćcu.

Plac cmentarny wraz z kościołem tworzył miejsce święte tzw. sacrum, dlatego ściśle przestrzegano, aby w poświęconej ziemi nie chować ludzi, którzy w świetle prawa kanonicznego nie byli jej godni, np. samobójcy czy innowiercy.

Zazwyczaj ludzie byli chowani w grobach ziemnych, na których stawiano drewniane krzyże. Zdarzało się też, że byli chowani w zbiorowych mogiłach na skutek jakiegoś kataklizmu, wojny czy zarazy. Osoby zasłużone dla parafii czy kościoła starano się chować bliżej świątyni. Najbardziej prestiżowe miejsce na cmentarza było tuż przed głównym wejściem do kościoła. Tam pogrzebani, doznawali szczególnej ekspiacji, ponieważ ich doczesne szczątki były symbolicznie deptane przez stopy wiernych uczestniczących w życiu duchowym miejscowej wspólnoty wiernych.

Należy też wspomnieć o pochowanych w samym kościele czy kaplicy, a także o ossuariach, w których składano kości bądź to z kościelnych krypt, bądź to znajdowanych podczas wykopywania nowych miejsc pochówku. Nie wiemy, czy pod naszym starym kościołem były grobowce. Nie są mi znane przypadki chowania tam zmarłych. Być może, że miały one miejsce, ale pożar starego kościoła i budowa nowego zatarły wszelkie ślady. Możliwe, że zostały odnotowane takie pochówki w starej kronice, ale tego się nie dowiemy, ponieważ kronika została skradziona. Nie mamy więc na ten temat żadnych informacji.

Cmentarz przykościelny w Prawnie powstał wraz z założeniem parafii tj. ok. 400 lat temu. Źródła historyczne podają, że pierwszy cmentarz znajdował się tuż przy kościele. Należy przypuszczać, że obejmował on teren nie tylko wokół kościoła, ale rozciągał się na całym wzgórku na północ od kościoła (od strony dzwonnicy).

Cmentarz ten służył parafianom do momentu, kiedy to władze Królestwa Kongresowego wydały w 1846 r. rozporządzenie, że cmentarze parafialne należy zakładać na terenie oddalonym od budynków mieszkalnych co najmniej 200 metrów . Wydanie takiego rozporządzenia podyktowane było brakiem miejsca na chowanie zmarłych przy kościele oraz ze względów sanitarnych. Zaczęto likwidację cmentarzy przykościelnych i zakładanie ich w innych miejscach. W Prawnie nowy cmentarz powstał nieco dalej od kościoła w kierunku Pocześla.

Ziemia wokół naszego kościoła kryje w sobie szczątki naszych przodków. Parafianie, którzy budowali kościół wspominali, że podczas prac ziemnych przy fundamentach nowego kościoła wykopywali wiele czaszek i kości ludzkich. Zostały one na nowo pochowane na cmentarnej ziemi. Również podczas prowadzenia wykopów pod wodę i instalację elektryczną do dzwonów znajdowaliśmy ludzkie kości. W czasie przygotowywania terenu pod chodnik wokół kościoła natrafiliśmy w ziemi na murowany grobowiec.

Kiedy jesteśmy przy kościele zawsze pamiętajmy o naszych przodkach, których doczesne szczątki kryje ta ziemia wokół naszego kościoła.

 

 

Osoby pochowane na cmentarzu przy kościele

 

Poniżej podaję spis zmarłych spoczywających na cmentarzu przy kościele. Spis ten jest wyciągiem z Księgi Zmarłych parafii Prawno z lat 1715-1754 i obejmuje zaledwie 39 lat. Przypuszcza się, że parafianie byli chowani na cmentarzu przy kościele przez około 200 lat.

 

Do wieczności odeszli i zostali pochowani na cmentarzu przy kościele parafialnym w Prawnie:

 

1715 | Kacper Kowal

1716 | Katarzyna Wojtowicz | Maciej Wyrostek | Magdalena Markowska | Elżbieta Garniak (Gorniak?) | Katarzyna Szafranek | Anna Domagała | Wawrzyniec Mazur | Anna Machnik

1717 | Maciej Paluch

1718 | Krzysztof Czyżowski | Szymon Młynarz | Agnieszka Krepka

1719 | Anna Zając | Stanisław Krepka | Wawrzyniec Stefańczak

1720 | Zofia Ząbek | Andrzej Krepka

1721 | Marianna Kuczm | Michał Kaczmarzyk

1722 | Marianna Jodłowska | Elżbieta (....) | Szymon Denek | Marcin Krepka | Bienias (Bieniarz?)

1724 | Szymon Pastuch | Maciej Kmieć | Walenty Tkacz

1725 | Szymon Woyniak

1726 | Jadwiga Kaczmarzyk | Anna Lis | Jan Krepa | Stanisław Czamara | Bartłomiej Banaś | Stanisław Kowal

1727 | Krystyna Denek

1728 | Maciej Baran | Wawrzyniec Maruszak | Zofia Czamara | Wojciech Denek | Anna Wojtowicz | Marianna Kucharz

1729 | Stanisław Krepka

1730 | Mikołaj Winiarz

1732 | Zofia Jędrzejowska

1733 | Marianna Paluch | Jan Prasak (Prosak?) | Jan Gibała | Barbara Przywara | J.... Woyniak

1734 | Jan Pastuch | Jakub Gibała

1735 | Zofia Wolak | Agnieszka Gałęziowska | Elżbieta Glina | Zofia Stefańczak | Maciej Woźnica

1736 | Jadwiga Ciach | Agnieszka Młodzianowska | Wojciech Jodłowski | Jan Stefańczak | Maciej Wolak | Agnieszka Bednarz | Zofia Jagoda

1737 | Maciej Krypka | Jan Skalski | Agnieszka Krypka | Marianna Skalska | Łukasz Krypka | Andrzej Młodzianowski | Franciszek Wolak | Wojciech Krypka | Mikołaj Małach (Malach) | Mateusz Stefańczak | ....... Duda

1738 | Andrzej Duda | Katarzyna Kaczmarzyk | Katarzyna Kos | Kazimierz Denek | Zofia Krukowicz | Katarzyna Rymarz

1739 | Szymon Zastawny | Jadwiga Kabat | Elżbieta Budzyńska | Katarzyna ..... | Wawrzyniec Krukowicz | Mateusz Krypka | Elżbieta ......

1740 | Anna Rygielska | Elżbieta Król | Katarzyna .... | ........ Kmieć | Jadwiga Paluch | Marianna Czubalska

1741 | Józef Denek | Józef Kaczmarzyk | Jadwiga Woyniak

1742 | Katarzyna Krepa | Wojciech Oliwa

1743 | Kacper Kowal | Maciej Frączek | Stefan Zając

1744 | Agnieszka Koczot | Marianna St.... | Wawrzyniec ...kiewicz

1746 | Katarzyna Czyżowska | (Melchior) Olszowski | Walenty Woyniak | Katarzyna Wolak

1747 | Marianna .... | Jan ..... | Jan .... | .....

1748 | Marcin Szafranek l. 75, Mazanów | Helena Królikowska | Franciszek Woyniak l. 20 | Marianna Woyniak, dziecko | Marianna Zaręba l. 17, Mazanów | Kilian? Zaręba, Mazanów | Tomasz Kida, Mazanów | Petronela Zaręba, dziecko

1749 | Małgorzata Paliwoda l. 60, Mazanów | Regina Lipińska l. 70, Mazanów | Michał .......?, Mazanów | Jadwiga Jampiszowska l. 50?, Prawno | Katarzyna Denek l. 60, Mazanów | Anna Gnaś l. 40, Mazanów | Tomasz Jampiszowski l. 40-70, Prawno | Piotr P..... l. 3, Mazanów | Józef Jampiszowski, dziecko | Zuzanna Kuczmina l. 22, Mazanów | Dorota Wolakowa wd. l. 70, Prawno | Marianna Kuczma l. 12, Mazanów | Błażej Paluch l. 15, Mazanów

1750 | Marcin Mruszak l. 60, Prawno | Teresa Kuczmarzonka dziecko, Prawno | Marianna Stefańczak l. 5, Prawno | Krzysztof Królikowski l. 3 | Antoni Kost..... l. 3 | Marianna Królikowska, Prawno | Cecylia Skalska | Walenty Stefańczak dziecko, Prawno | Marianna Wolak dziecko, Prawno | Jakub Gibała l. 3, Prawno | Katarzyna Grzyb wd. l. 96, Prawno | Krystyna Zastawna l. 30, Mazanów | Marianna Prasak wd. l. 60, Prawno | Marianna Dworzycka l. 90, Mazanów

1751 | Wawrzyniec Królikowski s. Marcina | Agnieszka (brak danych)

1752 | Maciej Kabasa ż. Ewa Kabasina, Mazanów | Wojciech Gałęziowski | Zofia Stefańczak l. 3, Mazanów | Katarzyna Bienias dziecko, Mazanów | Stefan Dziewu(r)lski, Prawno | Elżbieta dziecko, Mazanów | Marianna Gałęziowska dziecko, Prawno | Wojciech Gałęzowski dziecko, Prawno

1753 | Stefan Pastuch l. 45, Mazanów | Lucja (Łucja) dziecko, Prawno | Wojciech Ciach l. 60 Prawno | Bartłomiej Klucznik l. 60, Maznów | Katarzyna Woyniak l. 30, Prawno | Antoni Stefańczak l. 28, Mazanów | Marianna Denek dziecko, Mazanów

1754 | Marianna Królikowska l. 35 | Marianna wd. l. 34 | Marianna Skalska, Prawno | Anna Łupikasza, Mazanów | Maciej Błotnicki l. 50, Prawno | Wojciech Denek l. 70, Mazanów | Marianna dziecko, Prawno | Jadwiga Krukowicz l. 12, Prawno | Franciszka Dębińska l. 60, Mazanów | Grzegorz Podstawek l. 18? | Agata Denek l. 40, Mazanów

 

Boże, daj naszym zmarłym przodkom udział w zwycięstwie Jezusa nad śmiercią, aby mogli na wieki oglądać Ciebie, swojego Stwórcę i Odkupiciela!